Probleemanalyse / diep

Samenvatting:
Vooral (diep) verborgen negatieve gevoelens, tot uiting komend in een ingesleten, (onbewust) denk- en gedragspatroon, worden opgespoord, naar boven gehaald en onschadelijk gemaakt. Gedachten bepalen de gevoelens.

Literatuur:”G-training” A.J.A.J. Rom­bouts, Ac.ziekenh.Gron.

Niet voor jonge kinderen.

Vooraf.
Voor lichtere problemen kun je een snelle methode toepassen, name­lijk door stap 1 t/m 5 over te slaan. Daartoe is een andere versie gemaakt. Zie de pagina “Probleemanalyse (kort)”

Schuin gedrukte teksten hieronder zijn voorbeelden van reacties op problematische situaties. U kunt uw eigen reactie op zelf meegemaakte situaties invullen op pagina http://www.aanpakverlegenheid.nl/probleemanalyse-diep-werkex/ en zo toetsen of u tevreden bent over uw eigen manier van reageren.

1.  SITUATIE
Je merkt bij jezelf een ongewenst gevoel of een ongewenst gedrag. Je beschrijft waar het innerlijk conflict zit.

Ik heb voor de derde keer deze week op een onaangename, pesterige manier kritiek gekregen van mijn baas, maar, en hier zit het innerlijke conflict, ik heb die kritiek niet op die manier verdiend.

(Als je in een vervelende situatie het woordje “maar” kunt gebruiken, dan is er een innerlijk conflict, een tegenstrijdigheid.)

2.  ANALYSE
Je maakt een G-schema (gebeurtenis, gedachten, gevoelens, gedrag):

a. Gebeurtenis of situatie  (Waar was ik? Wat gebeurde er?)

Ik heb een bepaald werkonderdeel niet helemaal goed uitgevoerd en mijn baas riep me ter verantwoording.

b. Gedachten (Wat ging er door mijn hoofd? Welk gesprek voer­de ik met mijzelf? Wat dacht ik?)

Onze verstandhouding is toch al jaren slecht tot matig. Waardoor dat komt zou ik echt niet weten. We waren nu juist bezig hieraan te werken.Hij maakt van een mug een olifant. Wij liggen elkaar niet. Hij mag me niet en overdrijft expres om me dat te laten voelen.

c. Gevoelens  (Wat voelde ik? Hoe voelde ik me?)

Ik voelde me rot, afgewezen, minderwaardig, eenzaam, vijandig

Probeer elk gevoel * on­der te brengen in een van de vier basis-ge­voe­lens, dat wil zeggen: één pretti­ge en drie onprettige name­lijk:

  • blij (het is zoals het moet zijn),
  • boos (het is niet zoals het moet zijn), Zie ook Boosheid
  • bang (drei­ging, vaak vaag),
  • be­droefd (ver­lies, b.v. van een idee, een illusie, een ver­onderstelling).

d. Gedrag (Wat deed ik toen? Of wat liet ik juist achterwe­ge?)

Ik gedroeg me agressief en slecht gehumeurd tegen andere mensen.

3.  ACHTERLIGGENDE GEDACHTEN EN GEVOELENS
Pak de gedachten (2-b) eruit en maak deze zo veel mogelijk af en zoek naar achterliggende gedach­ten. Hierbij ga je uit­ van de vraag waar je last van hebt, wat je dwars zit, waar het innerlijk conflict zit (zie punt 1 en 2-c). Dus je gaat bij je gevoelens te rade om de ge­dachten goed te kunnen afma­ken en eventuele achterliggende gedach­ten te kunnen vinden.
Als je een onverklaarba­re angst hebt (punt 1), dan kun je zo op het spoor van de oorzaak komen (dus kijken wat je dwars zit en welke gedachten je hebt). Onderzoek of er ook nog andere gedach­ten een rol spelen. Vaak komen ook onbewuste, automatische gedachten op, als de situatie bekend is.

Hij mag me niet. HIj wil me vast weg hebben. Als ik mijn baan kwijt ben, dan ben ik mijn zelfvertrouwen en zelfrespect kwijt. Ik vind vast geen andere baan.

4.  EVALUATIE
Wat vind je van je situatie en je gedachten? Hoe waardeer je die? Welke basisgedachten houd je hoog in het vaandel?

Ik zit in een situatie waar ik niet meer uit kom. Of wel? Ik laat me niet klein krijgen.

5.  DOEL
Omschrijf hoe je je had willen voelen en gedragen en hoe je je voort­aan in soortgelijke situaties wilt voelen en gedragen (Doel, motor voor verandering)

Ik wil me niet zo opgelaten voelen en ik wou dat ik er zodanig op had kunnen reageren, dat het incident uit de wereld was.

6.  BEOORDELING GEDACHTEN
Daag je gedachten (2-b en 3) uit aan de hand van de volgende 4 principes van rationeel denken:

a. Hoe weet ik dat zo zeker? Heb ik niet overdre­ven? Zijn mijn gedachten waar, terecht?

Zou hij met het verkeerde been uit bed zijn gestapt? Wie weet heeft hij probemen met zijn vrouw en reageert hij die op mij af. Of zou hij gewoon willen voorkomen dat mijn aandacht verslapt, zodat ik (scherp) kan blijven?

b. Helpen die gedachten me mijn ge­wenste gevoel/gedrag te berei­ken (zie punt 5)?

Nee, ik haal me allerlei dingen in m’n hoofd die me afleiden van een goede reactie.

c. Helpen die gedachten me ongewenste conflicten te voorkomen?

Nee, want als ik alles opkrop, dan komt het er dadelijk onbeheerst en onredelijk uit.

d. Helpen mijn gedachten me mijn doel te bereiken?

Nee, ik wil hier niet weg en als ik weg wil, dan op een goede manier en op goede gronden.

7.  NIEUWE GEDACHTEN
Stel er andere gedachten voor in de plaats die wel leiden tot gewenste gevoelens/gedrag. Probeer je deze nieuwe gedachten eigen te maken. Zie de nieuwe situatie voor je, zodat die voor je gaat leven. Maak een oefenprogramma.

Ik kan vriendelijk zeggen dat hij zijn kritiek wat minder fel had kunnen brengen. Niettemin had hij inhoudelijk gelijk en daarom kan ik sorry zeggen en vragen of hij over het algemeen tevreden over me is. Als hij niet onomwonden “ja” zegt, dan kan ik hem vragen wat ik kan verbeteren en kan ik zeggen dat ik zo nodig opensta voor een cursus.

Maak je regelmatig probleemanalyses op papier of in je hoofd, dan merk je steeds minder vaak een ongewenst gevoel of gedrag (zie punt 1).

Dick Schoneveld

*        Er zijn vele emoties, gevoelens. Een paar voorbeelden: agressiviteit, angst, bezetenheid, blijdschap, boos­heid, dankbaarheid, depressivi­teit, geloof, gespannenheid, haat, hoop, irritatie, lief­de, luste­loos­heid, machte­loos­heid, minderwaar­dig­heids­ge­voel, moedeloos­heid, moe­heid, neer­slach­tigheid, nieuwsgierig­heid, ongeduld, ongeloof, ontevreden­heid, onzeker­heid, opge­wekt­heid, opluchting, pa­niek, plezier, radeloosheid, ruste­loosheid, schaam­te, schuld­gevoel, sexuele aan­trek­kingskracht, tevre­denheid, verantwoordelijkheidsgevoel, verbazing, verdriet, verge­vings­gezindheid, verlan­gen, verras­sing, wal­ging, woe­de, zelfbeheersing, zelfrespect, zelfvertrouwen, zelfzucht.

Commentaar:
Sommigen maken een verschil tussen gevoelens en emoties. Gevoelens zijn volgens hen de ervaring van emoties. Maar emoties worden per definitie ervaren en wel op een persoonlijke, unieke manier, anders zijn het geen emoties. Een emotie die niet wordt ervaren is geen emotie. Bv. het woord boek is geen emotie maar kan wel een emotie of gevoel oproepen, bv. gespannenheid, bij iedereen op verschillende wijze, afhankelijk van karakter, belangstelling en verleden. Want een bekend en vanzelfsprekend uitgangspunt van denken is dat niemand gelijk is aan een ander.